ينفورماتسيا اشكەرەلەۋ: mzjubao@cnr.cn

اۋىل اۋانى

كونەنىڭ كوزى، التىنداي اسىل اجەيدىڭ ءوزى

来源:جۇڭگو قازاق راديو تورابى     |责编:达吾力别克 |     发布日期: 2019-12-10 10:36

اداق شايمۇرات ۇلى


كۇلساعي ءىلياس قىزى 1927- جىلى ماۋسىم ايىندا تارباعاتاي ايماعى تولى اۋدانى قوڭىروبا سازىندا ءومىر ەسگىن اشقان.


ول العاشقى قىزمەت ساپارىن 1951-جىلى تولى اۋداندىق قىزىلتۋ گۇڭشەسن دا ۇگىتشى ونان كەيىن قىستاق باستىعى بولىپ ىستەپ، قىزمەتتى مۇقيات ءارى بەلسەندى ىستەگەندىكتەن ۇيىمنىڭ كوزىنە ەرتە تۇسىپ، 1953- جىلعا كەلگەندە ۇيىمنىڭ ۇيعارۋى بويىنشا تولى اۋداندىق حالىق شيپاحاناسىندا سەستىرا بولىپ قىزمەت ىستەگەن. بۇل جەرگە كەلگەنەن كەيىن دە وزىنە جۇكتەلگەن ءتۇرلى قىزمەتتەردى تىندىرمدى ىستەگەندىكتەن مەملەكەت شتاتنا قابىلدانىپ، راسمي قىزمەتكەر بولادى. سول جىلدارى وسى اۋدانداعى قاليبەك احمەت ۇلى اتتى اسكەر جىگىتپەن توي جاساپ، وتباسىن قۇرادى. كەيىن جىگىتى قۇتىبي اۋدانداعى ورتا اتىرەتكە قىزمەت قاجەتىمەن الماسىپ كەلگەندە كۇلساعي دا وتباسىنىڭ جاعىنداينا بولا 1954- جىلى شىلدە ايىندا قۇتىبي اۋدانىنا كەلىپ، اۋداندىق ايەلدەر بىرلەستىگىندە قىزمەت ىستەپ، كەيىن جۇبايى ەكەۋى جاپالى تاۋلى رايوندارعا بارىپ قىزمەت ىستەۋ جونىندە ۇيىمعا تالاپ قويادى. سونمەن كوپ وتپەي ۇيىم قاليبەكتى تورعايتى رايوندىق قامداۋ-ساۋدا كوپيراتيۆىنە، ءوزىن تورعايتى رايوندىق ايەلدەر قىزمەتنە بولەدى. كۇلساعي وسى جەردە تابانى كۇرەكتەي 26 جىل قىزمەت ىستەپ، 1982- جىلى داڭقپەن دەمالسقا شىعادى.


كۇلساعي تورعايتى رايوننا كەلگەننەن كەيىن بۇل جەردە جالعاستى ايەلدەر قىزمەتنە جاۋاپتى بولىپ ىستەيدى. ول قىزمەت ىستەۋ بارسندا بۇل جەردە ەردى زور، ايەلدى قور سانايتىن كونە سوقىر سەنىم يدەيالاردىڭ قالدىقتارى الدە جالعاسىپ كەلە جاتقانىن بايقاپ، دەركەزىندە تامىرىنا بالتا شاپپاسا بولمايتىندىعىن ەسكەرىپ، الدىمەن ءتۇرلى جولدارمەن ۇگىت جۇرگىزىپ، ەرمەن ايەل تەڭ دەگەن پرينسپتى ورتاعا قويىپ، قىزداردى ءوز سۇيگەن جىگتىنە بەرمەيتىن، بۇزىلىپ كەتەدى دەپ ۇيدەن اتتاپ باستىرمايتىن، ايەلدەردى قوعامدىق ەڭبەككە قاتىناستىرمايتىن، ەكى قابات ايەلدەردى شيپاحانالارعا اپارىپ بوساندىرمايتىن، ايەلدەر قىز بالا بوسانسا قارامايتىن جامان ادەتتەردى تۇزەتۋگە بارىنشا كۇش سالىپ، جازدىڭ شىلىڭگىر ىستىعى مەن قىستىڭ قاقاعان ايازىن ەلەڭ عۇرلى كورمەي، اتتىلى- جاياۋ ەل ارالاپ، قاي جەردە توي بولىپ جاتسا سول جەرگە بارىپ، جيىن اشىپ، ۇگىت جۇرگىزۋدىڭ ارقاسىندا بىرنەشە جىلدا حالقتىڭ ساناسى ويانىپ، سوقىر سەنىم يدەيالاردىڭ بۇعاۋىنان بىرتىدەپ قۇتىلىپ، ايەل ادامدارعا قىرىن قارايتىن كونە كوزقاراستان ايعا باستايدى. كۇلساعيدىڭ وسىنداي جاپالى ەڭبەگىن جوعارى باعالاعان ۇيىم 1956- جىلى ونى جوڭگو كوممونيستىك پارتياسنا مۇشەلىككە قابىلدايدى. سونىمەن ول، 1958- جىلى تورعايتى وڭىرىندە تۇڭعىش رەت «سىرماق» كوپيراتسياسىن، ودان ءبىر جىلدان كەيىن «قىزىلنۇر» كوپيراتسياسىن قۇرىپ شىعىپ، ايەلدەردى جالپىلىق ەڭبەككە قاتىناستىرىپ، ىستەگەن جۇمىسنا قاراي ءنومىر بەرىپ، جىل سوڭىندا نومىرگە قاراي وتىرىپ اقى بەرۋ تۇزمىن جولعا قويىپ، ايەل قاۋمنىڭ بەلسەندىلكتەرىن ارتىرىپ وتىرعاندىقتان جالپى ايەلدەر ەرلەرمەن بىردەي قاي جەردە ەڭبەك بولسا قاتىناساتىن جاقسى جاعداي بارلىققا كەلدى.


1964-جىلى ماۋسىم ايىندا بۇل جەردەگى رايونداردى بىرىكتىرىپ، رەسىمي تورعايتى اۋىلدىق ۇكىمەت بولىپ قۇرىلادى. كۇلساعي دا اۋىل قۇرۋ قىزمەتىنە ات سالىسىپ، ءوزىنىڭ پارتيا مۇشەسىندىك رولىن تولىق ساۋلەلەندىرىپ، ەلگە باستاماشى بولىپ، اۋىل قۇرۋدىڭ پايدالى جاقتارىن حالققا كەڭ كولەمدى ۇگىتتەيدى، ءوزى دە اۋىلدىق ۇكىمەت ايەلدەر بىرلەستىگىندە قىزمەتىن جالعاستىرىپ، ايەل قاۋمىنا ەڭ الدىمەن «ۇيلەنۋ زاڭىن» ءتۇرلى فورمالاردا ۇگتتەپ، ايەلدەردىڭ باس بوستاندىعىن ەرەكشە دارپتەدى. ءارى ايەلدەردىڭ مادەنيەت ساپاسىن جوعارلاتۋعا ايرىقشا ءمان بەرىپ، بۇل بارستا ءوزىنىڭ بالا كەزىنەن باستاپ ۇيرەنگەن ءتۇرلى قول ونەرلەرىن ازدا بولسا كەدەگە جاراتۋدى ويلاپ، ولارعا ەڭ قاراپايىم ءىس نان پىسىرۋدان باستاپ، ءتۇرلى تاماق جاساۋ، قولدا بار مال شيكزاتىنان پايدالانىپ، ءجۇن ءجىپ ءيىرىپ، سىرماق تىگۋ، شي توقۋ، تەرى يلەپ تون- شالبار تىگۋ، كيىز ۇيلەردى بەزەندىرۋ قاتارلى ونەر ۇيرەنۋگە ءوزى باستاماشى بولىپ، ءاربىر وتباستارىن ارالاپ جالىقپاي ۇيرەتەدى. ول ءوز تاجىريبەسنە سۇيەنىپ، قايناتىپ ىشەتىن شاي تاپشى بولعاندىقتان قىزىل رىمشىكتىڭ سارى سۋىن ابدەن قايناتىپ، قويۋلانعانان كەيىن كەپتىرىپ الىپ، شاي ورىندا پايدالانعان. بۇل ونەر سول كەزدە ەلگە جالپىلاستىرىپ كەتكەن. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 80-جىلداردىڭ باسىندا بۇل قالاشىقتا اسحانا، تىگىحانا، شايحانا اشقان قاميلا، كۇلان، جامىش، ناعان، اۋاقان قاتارلى ءبىر توپ كاسپكەرلەر ورتاعا شىعىپ، ەلگە ۇلگى بولعان. قازىرگى كەزگە كەلگەندە بۇل اۋىلداعى ايەل كاسپكەرلەر سانى 3 مىڭنان اسادى. مىنە بۇل جەتىستكتەر كۇلساعيدىڭ ايەلدەردى ەرتە كەزدەن ءتۇرلى كاسپ ىستەۋگە باۋلعان ەڭبەگنەن بولە قاراۋعا بولمايدى.


كۇلساعي ۇلتتار ارا ىنتىماقتى بولۋدى، ءوزارا كومەكتەسۋدى وزىنەن باستاپ، ەلگە ۇلگى بولعان. 1976- جىلى كۇزدە شيگۋ قىستاعىنىڭ تۇرعىنى شىڭ گىلىڭدى ءبيداي ورىپ جاتقاندا جىلان شاعىپ الىپ، ءومىرى حاۋىپتە قالادى، وسىنداي كەزدە كۇلساعي دەرەۋ ۇيىنە اپارىپ، قازاقي جولمەن ءسۇت ىشكىزىپ، ماي جۇتقىزىپ، ءومىرىن قۇتقارىپ قالىپ، ابدەن ساۋىققاننان كەيىن ۇيىنە جەتكىزىپ تاستايدى. بۇل ادام كۇنى بۇگىنگە دەيىن كۇلساعي كەزدەسىپ قالعاندا «قۇتقارۋشى اپام» دەپ راحىمەتىن جاۋىرادى. جانە 1978- جىلى ءۇرىمجى 2- تاسىمال سەركتىگىندە ىستەيتىن ماۋ فاميلالى حانزۋ جولداستىڭ بالاسىن جارىم جىل تەگىن باعىپ بەرگەن.


كۇلساعيدىڭ كورشى- قولاڭدارى مەن بولعان بەرەكەسى دە وتە جاقسى. تورعايتى اۋىلندا كورشى بولىپ وتىرعان كۇلپان بۇىن رەماتيزم اۋرۋى بولىپ كوپ جىل توسەك تارتىپ قالعان كەزدە كۇلساعي 14 جىل جالعاستى بۇل وتباسنا ءتۇرلى جاقتان كومەكتەسىپ، كىر- قوڭىن جۋىپ، بالاسنا قارايلاسىپ، تاماعىن ىستەپ بەرگەن. جانە بەگزات، ساۋلە، الەن قاتارلى ەش قانداي تۋستىق قاتىناسى جوق بالالاردى تولقسىز ورتادان تولىق ورتا مەكتەپ تاۋسقانشا ۇيىنە جاتقىزىپ تەگىن وقىتقان. بۇل بالالار قازىرگە دەيىن بۇل كىسىنىڭ ۇيلەرىنە كەلىپ، تۋىس بولىپ ارلاسىپ تۇرادى.


كۇلساعي تورعايتى اۋىلىندا 26 جىل ايەلدەر قىزمەتىن ىستەۋ بارسىندا ءوزىنىڭ پارتيا مۇشەسىندىڭ رولىن ەستە بەرىك ساقتاپ، جاپادا الدا، راحاتتا ارتتا بولىپ، ءار قايسى اكىمشىلىك قىستاق، مەكتەپ، ەگىنشى- مالشىلار اراسىنا بارىپ، اسىرەسە ايەلدەرگە ساپالى ۇرپاق تاربيەلەۋ، اتا- ەنەسىن كۇتۋ، ۇلكەندى قۇرمەتتەۋ، كىشىلەردى ايالاۋ، ۇلتتار ارا دوستىقتى، وقۋشىلارعا قاجىرلى-قاراپايىم بولۋ، مەكتەپتىڭ ءتۇرلى ءتۇزىم- تارتىپتەرنە بويسىنپ، ۇرلىق ىستەمەۋ تۋرالى جىل سايىن 4 رەت ۇگىت- لەكسيا سويلەگەن. بۇل لەكسيالاردىڭ سول كەزدەگى مەكتەپتەر ءۇشىن پايداسى كورنەكتى بولىپ، وقۋشىلاردىڭ اراسىندا ۇرلىق، توبەلەس سياقتى جات قىلىقتار كوپ كورىلمەگەن.


كۇلساعيدىڭ تابىس تورىندەگى ورنى ءبىر بولەك. ول قىزمەت ىستەگەن جىلدارى تورعايتى اۋىلدىق حالىق ۇكىمەتى، اۋدان جاعىنان جاعىنان 22 رەت «ۇزدىك ايەلدەر قىزمەتكەرى»، «وزات پارتيا مۇشەسى» بولىپ، وبلىس جاعىنان 4 رەت، اۆتونوميالى رايون جاعىنان 2 رەت «نەگىزگى ساتىداعى ۇزدىك ايەلدەر قىزمەتكەرى»، «وزات قىزمەتكەر»، «تاڭداۋلى پارتيا مۇشەسى» بولىپ، سيلانىپ داڭىق تورىنەن كورىندى. جانە 3 كەزەك «اۋداندىق حالىق قۇرىلتاي ۋاكىلى»، 2 كەزەك <«وبلىستىق حالىق قۇرىلتاي ۋاكىلى» سىندى داڭقتى مندەتتەردى وتەگەن.


«بۇرىنعىنىڭ ارتى، قازىرگىنىڭ قارتى» بولعان كۇلساعي اپامىز قازىر 92 جاسقا كەلسەدە، ۇنەمى راديو ەستىپ، تەلەۆيزور كورىپ، گازەت- جۋرنال وقىپ، ەل ءىشى- سىرتىندا بولىپ جاتقان كۇندەلىكتى جاڭالقتاردان حاباردار بولىپ وتىرادى. وتباسىنىڭ قورمالى، حالقىنا اقىلشى بولعان اپامىز ۇنەمى: «وتان وتباسىنان باستالادى» ەڭ الدىمەن وتباسى بەرەكەلى بولۋ كەرەك، ودان كەيىن وسى ۇلكەن شاڭىراقتاعى بارلىق ۇلت ءوزارا بەرەكە- بىرلكتە، تاتۋ-تاتتى، تىنىش-ىنتىماقتى بولسا، دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام قۇرىپ، جۇڭگو ارمانىن جۇزەگە اسرۋعا ابدەن بولادى. يا، «ادام ءبىر تەرىنىڭ ىشىندە مىڭ ارىپ، مىڭ سەمىرەدى»- دەپ دانا حالقىمىز بەكەر ايتپاعان-عوي، مەن پارتياعا 36 جىل قىزمەت ىستەدىم. «قوي ۇستىنە بوز تورعاي جۇمىرتقالاعان» باقىتتى زامانعا جەتكەننەن كەيىن بۇرىنعى تارتقان جاپالارىمنىڭ بارلىعىن ۇمىتىپ قالدىم. وسىنداي جاقسى زاماندى كورۋىمنىڭ ءوزى پارتيا مەن حالىق ۇكىمەتىنىڭ ارقاسى، ەلىمنىڭ قولداپ- قۋاتتاۋى دەپ بىلەمىن. مەن پارتيا مەن جالىق ۇكىمەتنە ماڭگى بورشتارمىن،- دەپ ءسوزىن اقىرلاستىردى كۇلساعي اپامىز.

 

حاباردىڭ جاۋاپتى رەداكتورى: داۋىل قادىلبەك ۇلى

 

中央广播电视总台 央广网 版权所有

كونەنىڭ كوزى، التىنداي اسىل اجەيدىڭ ءوزى

كۇلساعي ءىلياس قىزى 1927- جىلى ماۋسىم ايىندا تارباعاتاي ايماعى تولى اۋدانى قوڭىروبا سازىندا ءومىر ەسگىن اشقان.