ينفورماتسيا اشكەرەلەۋ: mzjubao@cnr.cn

ادەبيەت ارناسى

ءبىرىنشى بايلىق-دەنساۋلىق

来源:央广网     |责编:阿依娜|     发布日期: 2019-11-22 15:11

 

 

 

 

 

 

 

ديكتور: سەرىكجان نياز ۇلى

اۋدارعان: قانات ساقان ۇلى

مىناداي ءبىر حيكايانى وقىعان ەدىم: الىس ساپاردان وتباسىنا قايتىپ ورالعان جۇبايلار، ۇيلەرىنىڭ بوساعاسىندا، كۇمىستەي اپپاق ساقالدارى كەۋدەسىن جاپقان ءۇش كاريانىڭ وتىرعانىن كورەدى. بۇل ىسكە قايران قالعان ەرلى-زايىپتى ەكەۋى: «سىزدەردى عوي تانىمايدى ەكەنبىز، ءبىراق وزەكتەرىڭىز تالعان بولار، ۇيىمىزگە كىرىپ جۇرەك جالعاپ الىڭىزدار»،-دەيدى ولارعا. ويلاماعان جەردەن ولار قولدارىن سىلتەپ، «جوق!» دەگەندەي يشارالايدى. سوسىن ولاردىڭ ىشىنەن ءبىر كاريا تۇرىپ: «مەنىڭ اتىم دەنساۋلىق، مىنا كىسىنىڭ اتى بايلىق، ال انا ءبىر اتالارىڭنىڭ اتى تابىس، سەندەر ۇيلەرىڭە كىرىپ قابىرعالارىڭمەن كەڭەسىپ كورىڭدەر، قايسىنىمىزدى مەيمان قىلۋدى كوڭىلدەرىڭ قالايدى ەكەن؟» دەيدى جايىمەن تۇسىندىرە. 

جۇبايلار ۇيلەرىنە كىرىپ كەڭەسە باستايدى. ايەلى تۇرىپ: «بايلىقتى ۇيگە كىرگىزىپ الايىقشى، سوندا قانشا ىستەتسەك تە تاۋسىلماس قازىناعا بەلشەدەن باتامىز عوي»،-دەيدى. ءبىراق بۇعان كۇيەۋى كونە قويمايدى. «جانىم، جاقىننان بەرى قىزمەتىمنىڭ جاعدايى ءماز ەمەس ەكەنىن بىلەسىڭ عوي، ونان دا تابىستى شاڭىراعىمىزعا جەتەلەپ كىرگىزسەك، ءتىپتى كەرەمەت بولمايما؟!» دەگەندى كولدەنەڭ تارتادى. سول كەزدە وسىنىڭ ءبارىن ءبىر شەتتە ەستىپ تۇرعان ولاردىڭ قىزى: «ءبىز نەگە دەنساۋلىققا مارحابات دەمەيمىز؟ سولاي بولعاندا ءبىر ءۇيلى جان باسىمىز امان، دەنىمىز ساۋ بولىپ، بىرلىكتە شات-شادىمان ءومىر سۇرمەيمىزبە؟» دەگەن ۇسىنىسن ورتاعا سالادى. قىزىنىڭ باسىنان ايالاي سيپاپ تۇرىپ كەلىنشەگىنە بۇرىلعان وتاعاسى: «قىزىمىزدىڭ اقىلىن الايىق، ايتسە» دەپ شەشەدى. سونىمەن ايەلى تىسقا شىعىپ: «قايسىلارىڭىز دەنساۋلىق بولدىڭىزدار ەكەن، ۇيىمىزگە كىرىپ سيلى قوناعىمىز بولىڭىز» دەپ شاقىرادى. مۇنى ەستىگەن دەنساۋلىق ورنىنان تۇرىپ ۇيگە بەتتەيدى. سول ءسات بايلىق پەن تابىس تا ونىڭ سوڭىنان ىلەسە جونەلەدى. بۇنىڭ بايىبىنا بارا الماعان كەلىنشەك بايلىق پەن تابىستان: «مەن تەك دەنساۋلىقتى عانا ۇسىنىس ەتكەن ەدىم عوي» دەپ سۇرايدى جىتىرمەلەتە. سوندا كۇمىستەي ساقالىن ساۋمالاعان ەكى كاريا تۇرىپ: «دەنساۋلىق قايدا بولسا، ءبىز قاشاندا سونىڭ قاسىنان تابىلامىز، ويتكەنى ءبىز ودان ەكى ەلى ايىرىلا المايمىز» دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن. 

بۇل حيكايانى تىڭداعان ءارقانداي ادامنىڭ اۋزى اڭقيىپ قالارى داۋسىز. ساناڭا سالىپ، قايتالاي سالماقتاپ كورشى، ەگەر، وسى جاعداي ءوز باسىڭدا تۋىلعاندا، قايسى كاريانى ۇسىنىس ەتكەن بولار ەدىڭ؟ 

جۇرت ادەتتە دەنساۋلىقتى 1 سيفرىنا، بايلىق، كاسىپ دەگەندەردى 0 سيفرىنا بالاپ جاتادى. 1 دى قولعا بەرىك قوندىرعاندا عانا سوڭىنا سانسىز 0 دى جالعاي بەرۋگە بولادى. ولاي بولماعاندا، بارلىعى دا، قانشا تىزسەڭ دە، تاعى دا سول باياعى نولگە تەڭ دەگەن ءسوز. سوندىقتان، ءارقاشان مىنانى جادىمىزدا بەرىك ساقتايىق: تابىسقا جەتكەن سوڭ عانا بايلىق، دەنساۋلىق قولعا كەلەدى دەۋگە بولمايدى؛ قايتا دەنساۋلىعىمىز بولعان سوڭ عانا تابىسقا جەتەمىز، داۋلەتىمىزدى شايقالتپاي ۇستاپ تۇرا الامىز. 

 

ادام بالاسى ومىرگە جىلاپ كەلەدى، تاعى دا جىلاعان ۇندەر ىشىندە ومىردەن وتەدى. سوندىقتان، اجال قايدان، قاشان كەلىپ ەسىك قاعار ەكەن دەپ باس قاتىرعانشا، «قايتكەندە سالاۋاتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا بولادى» دەگەنگە كوبىرەك وي جۇگىرتكەنىمىز ءجون سەكىلدى.

توراپتا: «ورتا جاسقا كەلگەندەر ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى نارسە نە؟» دەگەن ساۋال قويىلعان ەكەن. سونىڭ ىشىندە «دەننىڭ ساۋلىعى بارىنەن ماڭىزدى» دەگەن ءبىر اۋىز جاۋاپتى سونشاما كوپ ادام قۇبا-قۇپ كورىپتى. ايتسا ايتقانداي، ءبىرىنشى بايلىق-دەنساۋلىق. ءبىراق قانشاما ادام زورىعۋدىڭ سالدارىنان ءوز دەنساۋلىعىن ابدەن قۇرتىپ العان سوڭ بارىپ، وسى ءبىر قاراپايىم قاعيداعا كوز جەتكىزگەنىن كىم ءبىلسىن؟

 

ستەفان زۆەيگ «باسى الىنعان پاتشايىم» اتتى عۇمىرنامالىق رومانىندا: «ول سول كەزدە تىم جاس بولعاندىقتان، تاعدىردىڭ وزىنە بەرگەن تارتۋلارىنىڭ ءبارىنىڭ دە باعاسى كەسۋلى ەكەندىگىنەن مۇلدەم حابارسىز بولاتىن» دەگەن ەدى. 

ءومىردىڭ باقىتىن اڭسايسىڭ، تابىسقا قول جەتكىزۋدى كوكسەيسىڭ...ءبىراق، وسىلاردىڭ بارلىعىنىڭ نەگىزى دەننىڭ ساۋلىعى ەكەنىن اركەز ەسىڭنەن شىعارماعايسىڭ. دەنساۋلىق سەنىڭ شايقاس ءۇشىن دايىنداعان قورىڭ. دەنساۋلىق سەنىڭ ەڭ زور بايلىعىڭ. 

 

جاسىىڭ ۇلعايا كەلە، ۇيقىسىز تاڭ اسىرعان ءتۇنى تاڭەرتەڭ باسىڭ اينالىپ، كوزىڭ شۇبارتاتىنىن، تۇلا بويىڭدا ماعدىر قالماي، قانشا تولىقتاپ ۇيقتادىم دەگەنىڭمەن كوزىڭنىڭ جيەگىنە تۇسكەن قارا داقتى قۋساڭدا كەتىرە المايتىنىڭدى بايقايسىڭ؛ ءار جولعى ماۋسىم الماسقان ءولارا شاقتاردا، بەلىڭ سىرقىراپ قاقساپ، كورۋ قۋاتىڭ دا السىرەپ، جادىڭنىڭ شارشاعانىن، نە ىستەسەڭ دە ەڭسەڭدى ءبىر نارسە باسىپ الىپ،ەش سەرپىلتپەي تۇراتىنىن سەزەسىڭ. 

بىرەۋلەر تاڭنان تاڭدى ۇيقىسىز اتىرىپ، دەنساۋلىعىن توناتىپ جاتادى. وسىمەن كەتە بەرىپ اۋرۋعا شالدىعىپ مۇرتتاي ۇشار بولسا، اقشانى قانشا سۋداي شاشسادا، كەتكەن دەنساۋلىقتىڭ قايتا ورالىپ كەلۋى قيىن. 

 

دەن ساۋ بولسا، اقشا تيىننان، جىلقى قۇلىننان دەگەندەي ەپتەپ بايلىق توپتاۋعا دا بولادى. دەنساۋلىق بولعاندا عانا قول جەتكىزگەن تابىسىڭنىڭ ءدامىن تاتا الاسىڭ؛ دەن ساۋ بولسا، باقىتىڭ ءار ءسات باسىڭدا دەگەن ءسوز. شارشاساڭ شەكتەن تىس زورىقپا، ۇيقىڭ كەلسە تاڭ اسىرما. ۇيقىنىڭ دۇرىس ريتىمىن ساقتاي ءبىل. 

ادامنىڭ ءومىرى قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عانا. مەزگىلدىڭ بىزگە سيعا تارتارى اجارىڭنىڭ توزىپ، بازارىڭنىڭ قايتۋى عانا ەمەس، الدا ءالى كورەتىن تالاي قىزىعىڭ، شىعاتىن تالاي بيىگىڭ بار. سوندىقتان جاستىق دەگەن جاز كۇنىڭدە دۇرىستاپ ازىقتان، جايلانىپ ۇيىقتا. دەنىڭنىڭ ساۋ، باسىڭنىڭ امان بولۋى بارىنەن دە ماڭىزدى. 

 

 

 

中央广播电视总台 央广网 版权所有

ءبىرىنشى بايلىق-دەنساۋلىق

ادامنىڭ ءومىرى قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عانا. مەزگىلدىڭ بىزگە سيعا تارتارى اجارىڭنىڭ توزىپ، بازارىڭنىڭ قايتۋى عانا ەمەس، الدا ءالى كورەتىن تالاي قىزىعىڭ، شىعاتىن تالاي بيىگىڭ بار. سوندىقتان جاستىق دەگەن جاز كۇنىڭدە دۇرىستاپ ازىقتان، جايلانىپ ۇيىقتا. دەنىڭنىڭ ساۋ، باسىڭنىڭ امان بولۋى بارىنەن دە ماڭىزدى.