جۇيرىكتىڭ جۇلدەسى
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى |جاۋاپتى رەداكتور:داۋىلبەك | جاڭالانعان ۋاقىت:2016-02-26 16:58:00


    قۇرمانالى ءجۇنىسقانوۆ


    اقاڭ بيىل 85 جاستا، ونىڭ تۇتاس ءومىرى اۋىل–قىستاقتا، قايناعان دۋماندى ەڭبەك اراسىندا، قالىڭ ەڭبەكشى قاۋىم ورتاسىندا ءوتتى. جاسىنان ءار ونەرگە تالپىنعان سەرگەك ويلى سەزىمتال بالا اكەسىنەن 6 جاسىندا جەتىم قالىپ، شەشەسى سياقاننىڭ تاربيەسىندە ەسەيىپ–ەرجەتتى. اكەسى مۇقامادي كۇرە ۇلىقتارىنا قىزمەت اتقارعان. ءوز زامانىنىڭ كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ ءوزى اقىن كىسىلەرىنىڭ ءبىرى بولعان. كۇرە ۇكىمەتىنىڭ باجىگەرلەرى جاڭىلۋ، جي عالداي دەگەندەرمەن بىرگە كۇنەس–توعىزتاراۋ، نىلقى اۋداندارىن ارالاپ باجى جيناۋعا شىققان كەزدەرى بولعان. سول ساپارىنىڭ بارىسىن اقىن ءبىر ولەڭىندە بىلاي تولعايدى. 
    قۇداي–اۋ مىڭ شۇكىرلىك بەركەنىڭە، 
    قۋاندىم امان–ەسەن كەلگەنىمە. 
    جاتقانمەن ۇيدە قاراپ نە بىتەدى، 
    ۇلىققا قىزمەت ەتىپ ەرمەدىم بە؟ 
    قازاقتىڭ جاقسىسىمەن بولدىم تانىس 
    ارالاپ جاقسى–جامان كورمەدىم بە؟ 
    جايۋلى داستارقاندا قانت پەن شاي، 
    سويۋلى باعلان توقتى كوڭىلىم جاي. 
    تولىقسىپ تۇرساداعى سونىڭ ءبارى، 
    بولمادى–اۋ ءوز ۇيىمدەي، ۋا، داريعا–اي! 
    مۇقامادي وسىنداي ساپارلارىنىڭ بىرىندە كۇنەستە ساسان اۋىلىندا دا بولادى. سول ورايدا الىمجان بايدىڭ قىزى سياقانمەن تانىسىپ، سول قىزبەن ۇيلەنەدى. 1954–جىلى سياقان مۇقامەتقالي دەگەن ۇلكەن ۇلىن ەرتىپ، ساسان اۋىلىنا توركىندەپ بارادى. قايتارىندا باردامالى ساسان بالالارى قىزى مەن جيەنىنە ات مىنگىزەدى. ساسان تۇقىمى شەتىنەن باي، كوپ اۋىل، ءارقايسى بەرگەن جىلقىلارى ءبىرتالاي بولادى. مۇنى ايداپ قايتۋدى قيسىنعان مۇقامەتقالي الىمجان اۋىلىنىڭ بايگە قاراكەر بەستى اقىن قالاپ–سۇراپ الادى. قاراكەر ات بۇكىل كوكقامىردى تيعان بايگە بولىپ ەلدىڭ اۋزىنا ىلىنەدى.


    1956–جىلى قاپتاعاي رۋىنىڭ ادامى بوشان بولىس قازاقستانعا كوشەتىن بولىپ ىلەدەگى قازاق رۋلارىنا ساۋىن حات تاراتىپ قوشتاسۋ شايىن بەرىپ، دابىرالى توي وتكىزەدى. وسى تويدا ىلە ايماعى بويىنشا تاڭدالىپ اكەلىنگەن 127 ات جارىسقا قوسىلادى. بۇل قيمىلدى بوقاش بولىستىڭ نەمەرەسى الىمسەيت بولىس باسقارادى. وسى قيمىلدا قوڭىرباي تۇرىسبەك دەگەن جىگىت قاپتاعاي رۋىنىڭ بالۋانى ابەسقاندى جىعىپ، قىزاي ەلىنە داڭق اپەرەدى. مۇقامەتقاليدىڭ بايگە قاراكەر اتى باس بايگەنى ەنشىلەيدى. قيمىل سوڭىندا بوشان بولىس بايگەدە اتى كەلگەن تىلەۋكەمەت قوڭىرباي رۋلارىنىڭ كوزقاراقتى كىسىلەرىمەن قوسىپ قاراكەر اتتى بايگەگە الىپ بارعان اقىمەتقاليدى قوناققا شاقىرادى.


    _ ءبىزدى اكەمىز اۋزىنا تىستەپ، ارقاسىنا كوتەرىپ، وسى قىزاي ەلىنە الىپ كەلىپ ەدى. ءبىرىنشى قۇداي، ەكىنشى قىزاي انامنىڭ ارۋاعى قولداپ مالدى بولدىم، باستى بولدىم، باقتى بولدىم، قىزاي ەلىنىڭ ىرگەسى جاقتى، اللا ماعان باق بەردى. ەندى ەلىمە قايتقالى وتىرمىن، سىزدەرگە ازىرلەگەن ءۇيىمنىڭ ەسىگى اشىلماي، داستارقانىم جايىلماي قالىپ بارادى. سول ءۇشىن وسى توپتارىڭىزبەن اۋىلعا بارىپ قايتالاي قوناقتا بولاسىزدار. ەكىنشى تالابىم، ەكى بىردەي باس بايگەنى قىزاي ەلى سىزدەر الدىڭىزدار. سوعان جوسىن بويىنشا بىزگە ىرىم جاسايتىن بولاتىن شىعارسىزدار. ءۇشىنشى تالابىم، باس بايگەنى العان قاراكەر اتتىڭ يەسى كىم؟ سونى مكاعان تانىستىرىڭىزدار،- دەگەن. بۇعان الىمسەيىت بولىس:


    – قاراكەر اتتىڭ يەسى كەلە المادى. بۇل اتتىڭ قازىرگى يەسى مىنا بالا،–دەپ اقىمەتقاليدى تانىستىرعان. سوندا بوشان بولىس تۇرىپ:


    – الىمسەيىت مەن دە وزىڭمەن دارەجەلەس قاپتاعاي ەلىنىڭ بولىسىمىن. بۇگىن سەن بايقاعان شىعارسىڭ، ەكەۋىمىزدىڭ باعىمىزدان مىنا بالانىڭ باعى اسىپ ءتۇستى. قۇدايىم باق بەرگەن بالا ەكەن. اعايىندى ەكى جەتىم بالانىڭ اتى ەدى دەپ وتىرسىڭ، قۇدايىم باق بەرگەن بالا ەكەن. قوراشسىنباي قاناتىڭنىڭ استىنا الا ءجۇر،- دەگەن. ءسويتىپ وسى قاراكەر اتتىڭ جەلىگىمەن جەلدەي ەسەن اقىمەتقالي بارا–بارا توي مەن توپتىڭ ورتاسىنان كورىنە باستايدى. اسەت، تاڭجارىق قاتارلى ارداگەر اقىنداردان ماۋە تارتىپ اۋىل، ەل ورتاسىنداعى ايتىستارعا ارالاسادى. ءوزىنىڭ دارىن–تالانتىن بىردەن بايقاتقان اقاڭ ەل ورتاسىندا اقىن جىگىت اتانىپ كوپكە تانىلادى. «مارايبەكتىڭ قازاسى»، «اراسان»، «بورقورا» سياقتى تولعاۋ، داستاندار جازادى ايتىسقا ارالاسادى. اقاڭ كوكقامىر القابىنا داڭقى شىققان اقىن كەلىنشەك ۇرىممەن بولعان ءبىر رەتكى ايتىسىندا:


    سەن ەدىڭ داڭق شىققان اقىن ۇرىم، 
    بايقادىم مىناۋ ايتقان ءسوزدىڭ ءتۇرىن. 
    سىرلاسىپ، سيلاسىپ ايت مىناۋ تويدا، 
    وزىڭمەن ايتىسباپ ەم بۇدان بۇرىن، 
    ءاسىلى كوڭىلدە بوپ جۇرسەڭ داعى، 
    جۇرەدى ءبىر تالايدان كەلمەي قىرىڭ.


    دەپ تولعانادى.


    1958–جىلى سول كەزدەگى قوعامدىق جاعداي سەبەبىنەن قاراكەر ات كوممۋناعا تاپسىرىپ بەرىلگەن. سودان كەيىن بۇل اتتىڭ دەرەگى بولماعان. الايدا، 1960–جىلى مەملەكەتتىك دەنەتاربيە مينيسترلىگى جاعىنان بەرىلگەن ءبىر دانا التىن مەدال مەن سيلىق گراموتاسى جانە 400 يۋان اقشا ول تۇراتىن قىستاق كوللەكتيۆىنە جەتكىزىپ بەرىلگەن.