وڭتۇستىك افريكا شارۋاشىلىق قيىنشىلىققا تاپ بولعاندىقتان استانالارىن بىرىكتىرۋدى ويلاستىرۋدا
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى |جاۋاپتى رەداكتور:داۋىلبەك | جاڭالانعان ۋاقىت:2016-02-24 16:44:00


    دۇنيە ءديدارى. وڭتۇستىك افريكانىڭ پرەزيدەنتى زۋما تاياۋدا پارلامەنتتە مەملەكەت جاعدايىنان بايانداما جاساعان كەزىندە وڭتۇستىك افريكانىڭ اكىمشىلىك استاناسى پرەتوريا مەن زاڭ شىعارۋ استاناسى كەپتاۋندى بىرىكتىرىپ، قىرۋار جۇمسالىمدى ۇنەمدەپ، وڭتۇستىك افريكانى كەزەكتەگى شارۋاشىلىق قىسپاعىنان ارىلتۋ ۇسىنىسىن رەسىمي بەردى.


    وڭتۇستىك افريكا دۇنيەدەگى بىردەن-ءبىر «3 استاناسى بار» ەل بولىپ، جوعارىدا اتالعان ەكى استاناسىنان سىرت ءادىليا استاناسى بولعان بلوەم فونتەن قالاسى بار. وڭتۇستىك افريكانىڭ 3 استاناسىنىڭ ارالىقتارى الىس، اسىرەسە اكىمشىلىك استاناسى پرەتوريا مەن زاڭ شىعارۋ استاناسى كەپتاۋننىڭ ارالىعى 1800 كيلومەتردەي. پرەزيدەنتتەن مينيستر، ودان پارلامەنت مۇشەلەرىنە دەيىن جىل سايىن وسى ەكى قالا اراسىندا شاپقىلاپ ءاربىر قالادا جارىم جىلداي قىزمەت ىستەيدى. بۇل ولاردىڭ وسى ەكى قالانىڭ ءارقايسىسىندا تۇرارجاي، اۆتوكولىكتەرى بار ەكەندىگىنەن دەرەك بەرەدى، تاعى ءبىر جاعىنان ولاردىڭ وسى قالالار اراسىنداعى قاتىناس اقىسىن قوسىپ ەسەپتەيتىن بولساق جۇمسالىم زورايىپ، ۇكىمەتتىڭ اۋىرتپالىعى ارتۋدا.


    استانالاردى بىرىكتىرۋ ۇسىنىسى وسى رەت عانا تىڭنان ورتاعا قويىلىپ وتىرعان جوق. وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىندا وڭتۇستىك افريكاداعى بىرەۋلەر استانالاردى بىرىكتىرۋ ۇسىنىسىن بەرگەن بولاتىن. 1997-جىلى، وڭتۇستىك افريكانىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى ماندەلا استانالاردى بىرىكتىرۋ جايلى تەكسەرۋ جۇرگىزۋ نۇسقاۋىن بەرگەن بولاتىن، الايدا بۇدان قازىرگە دەيىن ناتيجە شىقپادى.


    استانالاردى بىرىكتىرۋ ۇسىنىسىنىڭ كەڭەس كۇن تارتىبىنە قايتالاي ەنگىزىلۋىندەگى باستى سەبەپ-وڭتۇستىك افريكانىڭ قازىرگى شارۋاشىلىعى سۇرەڭسىزدەنىپ، قىسقا ءجىپ كۇرمەۋگە كەلمەيتىن جاعدايعا دۋشار بولۋىنان. 2008-جىلعى فينانس داعدارىسىنان بەرى وڭتۇستىك افريكانىڭ شارۋاشىلىعى جاندانىپ كورگەن جوق؛ دۇنيە ءجۇزىنىڭ قازىرگى شارۋاشىلىقتى ارتتىرۋى تەبىنسىز بولۋ ءجايىتىنىڭ ىقپالىندا وڭتۇستىك افريكا شارۋاشىلىق جاعىندا جىعىلعانعا جۇدىرىق دەگەندەي وڭتۇستىك افريكا اقشاسى-راند ءۇرتىس قۇنسىزداندى. سارى التىن، كۇمىس، كومىر جانە باسقادا كەن ونىمدەرىنىڭ باعاسى جالعاستى قۇلدىراپ، وڭتۇستىك افريكا شارۋاشىلىق جاعىندا وراسان زور شىعىندالدى.


    وسى سەبەپتى، وڭتۇستىك افريكا ۇكىمەتى تۋ باستا كوزدەگەن شارۋاشىلىقتى دامىتۋ نىساناسىنا قول جەتكىزە الماۋى مۇمكىن، ياعني 2019-جىلعا بارعاندا شارۋاشىلىقتى %5 ارتتىرۋى قيىنداۋ.


    داعدارىسقا توتەپ بەرۋ ءۇشىن زۋما ۇكىمەت جۇمسالىمىن ۇنەمدەيتىن ءبىر قىدىرۋ شارانى جاريالادى، ماسەلەن: ۇكىمەت ءمانساپتىلارىنىڭ شەتەلگە ساپارلاي شىعۋىن ازايتۋ، شەتەلگە شىقپاق بولعانداردىڭ ءراسمياتىن قاراپ، بەكىتۋ بۋىنىن قاتاڭداستىرۋ، ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىنىڭ كولەمىن كىشىرەيتۋ، ماجىلىستەردى ازايتۋ، ۇكىمەت اقشاسىمەن جەپ-ءىشۋ احۋالدارىن تەجەۋ، استا-توك سىراپشىلدىققا قاتاڭ تيىم سالۋ سياقتىلار. وسىنداي جاعدايدا 3 استانانى بىرىكتىرۋ جۇرىلمەسە بولمايتىن ىسكە اينالدى.


    وڭتۇستىك افريكادا 3 استانانىڭ بەلگىلەنۋى باتىس ەلدەرىنىڭ نەگىزدىك ساياسي ءتۇزىمى بولعان-اكىمشىلىك ۇقىق، زاڭ شىعارۋ ۇقىعى جانە ءادىليا ۇقىعىن بولە قاراۋدان كەلىپ شىققان، ماقساتى وسى 3 ۇقىقتى ءوز-ءوز الدىنا ءبىر توبە ەتىپ، ءبىرىن-ءبىرى باسقارۋ-تەڭشەۋ ءۇشىن. باتىستاعى باسىم كوپ ساندى ەلدىڭ «3 ۇقىق» قۇرىلىمى استانالارىنا شوعىرلانعان، ال وڭتۇستىك افريكانىڭ «3 ۇقىق» قۇرىلىمى جەكە-جەكە 3 قالاسىنا ورنالاستىرىلعان، بۇل ءوز كەزىندەگى وتارلىق ۇستەمدىكپەن قاتىستى.


    1902-جىلعى 2-رەتكى بوەر سوعىسىنان كەيىن وڭتۇستىك افريكاداعى بوەرلىقتار انگليانىڭ بۇقاراسىنا اينالدى. انگليا سول كەزدە وڭتۇستىك افريكا فەدراتسياسىن قۇرۋدى ورتاعا قويىپ، وسى تەرريتوريانى انگليانىڭ اۆتونوميالى رايونىنا اينالدىرماق بولدى. پرەتوريا، كەپتاۋن، بلوەم فونتەن جانە دۋربان قالالارىن جەكە-جەكە مەڭگەرگەن 4 جاق ۋاكىلدەرى وڭتۇستىك افريكا فەدراتسياسىنىڭ استاناسىن ءوز جەرىندە قۇرۋعا تالاستى. 3 استانا ءبىر قالاعا شوعىرلاناتىن بولسا سول قالانىڭ ۇقىق كولەمى زورايۋىنان الاڭداعان 4 جاق ۋاكىلدەرى سوڭىندا ىمىراعا كەلىپ، پرەتوريا، كەپتاۋن جانە بلوەم فونتەن قالالارىن جەكە-جەكە اكىمشىلىك استانا، زاڭ شىعارۋ استاناسى، ءادىليا استاناسى ەتىپ بەلگىلەدى، ال دۋربان قالاسى وڭتۇستىك افريكانىڭ شىعىس بولەگىندەگى ءتابيعي پورت بولعاندىقتان شەتەلدەرگە باعىتتالعان باستى ساۋدا وتكەلى بولىپ تۇراقتاندىرىلدى. ءبىر ەلدىڭ «3 استاناسى» مىنە وسىلايشا قالىپتاسىپ، قازىرگە دەيىن ساقتالىپ كەلەدى.