ينفورماتسيا اشكەرەلەۋ: mzjubao@cnr.cn

وزەكتى ماقالالار

رەفورمانىڭ كوكتەم تاسقىنى

来源:央广网     |责编:阿依娜|     发布日期: 2019-10-09 16:11



9-ءبولىمورتالىق راديو-تەلەۆيزيا باس ستانسياسى جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسى قۇرىلعاندىعىنىڭ 70 جىلدىعىن سالتاناتپەن قۇتتىقتاۋ ءۇشىن «ءبىز كەلەمىز داڭعىل جولدا» اتتى 24 ءبولىمدى ءىرى حۇجاتتى ارناۋلى فيلم جاسادى. بۇگىن «رەفورمانىڭ كوكتەم تاسقىنى» تاقىرىبىنداعى 9-ءبولىمنىڭ قىسقارتىلعان نۇسقاسىنا نازار سالىڭىزدار.

 

 

 

 

1978-جىلى 12-اي، قىسقى سۋىق ءتۇن، فىڭياڭ اۋدانىنىڭ شياۋگاڭ قىستاعىنداعى 18 ديقان وتباسى مىناداي توقتامعا قول قويدى: «ەگىستىك جەردى وتباسىلارىنا ٴبولدىك، ءار ءۇيدىڭ وتاعاسى قول قويىپ، بارماق باستى، بۇدان كەيىن ىستەي الاتىن بولساق، ءار وتباسى جىلدىق جوعارىعا تاپسىراتىن مىندەتىن جانە باجى استىعىن تاپسىرۋعا كەپىلدىك ەتەدى، الاقان جايىپ، مەملەكەتتەن اقشا جانە استىق سۇرامايمىز. ىستەي الماساق، كادرلار تۇرمەگە وتىرساق تا، باسىمىز كەتسە دە رازىمىز. گۇڭشى مۇشەلەرى بالالارىن 18 جاسقا دەيىن باعىپ- قاعۋعا كەپىلدىك ەتەدى».

ول كەزدە وسى ديقاندار جۇڭگوداعى ميلليونداعان ديقانداردىڭ تاعدىرىن وزگەرتەتىن رەفورما شىمىلدىعىنىڭ اشىلىپ كەلە جاتقاندىعىن ويلاماعان ەدى. 


انحۇي ولكەسى فىڭياڭ اۋدانىنىڭ شياۋگاڭ قىستاعى كەزىندە «استىق تۇتىنعاندا قايتا ساتىپ بەرۋگە سۇيەنەتىن، اقشا جۇمساعاندا قۇتقارۋعا سۇيەنەتىن، وندىرىستە قارىز اقشاعا سۇيەنەتىن» اتى شۋلى قىستاق ەدى. ديقاندار وزدىگىنەن «كوتەرمەگە الۋدى» اتقاردى. مەملەكەتكە استىقتى تولىق تاپسىرىپ، كوللەكتيۆتىكىن تولىق قالتىرعاننان اسقانى وزىنىكى بولاتىن بولدى. 

اۋىل-قىستاق رەفورماسىنىڭ ۇيتقىسى-جەر. ەلىمىزدىڭ جەر مەنشىك ءتۇزىمى مەملەكەت مەنشىگى مەن ديقانداردىڭ كوللەكتيۆ مەنشىگى قاتار ءومىر سۇرگەن سوتسياليستىك جالپىلىق مەنشىك ءتۇزىم. ونىمىنە بىرلەستىرىپ كوتەرمەگە بەرۋ جاۋاپكەرلىك ءتۇزىمى مىنە وسى نەگىزدەگى ديقانداردىڭ ءوندىرىس جاۋاپكەرلىك ءتۇزىمى، ول ديقانداردىڭ بەلسەندىلىگىن جۇمىلدىرىپ، اۋىل-قىستاقتىڭ ومىرشەڭدىك قۋاتىن جانداندىرىپ، ءوندىرىستى دامىتىپ، اۋىل-قىستاقتىڭ بەت-بەينەسىندەگى تەرەڭ وزگەرىسكە مۇمكىندىك جاسادى. 


20-عاسىردىڭ 80-جىلدارىندا «ءۇمىت اتىزىندا» دەگەن ءان شار تاراپقا تارادى. كوكتەمدە وتباسىلارىنىڭ بارلىعى ەگىستىك جەرلەرىندە ەگىس جۇمىسىمەن قاربالاس ەدى. 


شىمىلدىق اشىلدى، اۋىل-قىستاق رەفورماسىنىڭ تولقىنى بوگەۋ بەرمەدى، كەڭ بايتاق اۋىل-قىستاقتا جالىندى ومىرشەڭدىك قۋات تاسقىندادى. 

جۇڭگونىڭ سىرتقا ەسىك اشۋىندا دا وسى كەزدە كەلەلى جاڭالىق بولدى.


1979-جىلدان باستاپ اۋىل-قالاشىق كاسىپورىندارى جاۋقازىنداي قاۋلاپ شىعا كەلدى. 


1987-جىلى بۇكىل ەلىمىزدە اۋىل-قالاشىق كاسىپورىندارىنىڭ ءونىم قۇنى اۋىل-قىستاق قوعامدىق جالپى ءونىم قۇنىنىڭ ٪50.4 ىن يەلەپ، اۋىل شارۋاشىلىق جالپى ءونىم قۇنىنان تۇڭعىش رەت استى، اۋىل-قىستاق ەكونوميكاسىندا تاريحي بۇرىلىس بولدى. 


اۋىل شارۋاشىلىعى بولماسا ورنىقتىلىق بولمايدى، ونەركاسىپ بولماسا بايۋعا بولمايدى. اۋىل- قالاشىق كاسىپورىندارى--ديقانداردىڭ ونىمىنە بىرلەستىرىپ كوتەرمەگە الۋ جاۋاپكەرلىك تۇزىمىنەن كەيىنگى تاعى ءبىر ۇلى جاسامپازدىعى. 


اۋىل-قىستاق رەفورماسى جەدەل ءجۇرىلىپ جاتتى، قالا رەفورماسىن ىلگەرلەتۋ ۇندەۋى دە بارعان سايىن جوعارىلادى. 


شي جۇڭشۇن 1979-جىلى 4-ايدا بەيجيڭگە بارىپ ورتالىقتىڭ قىزمەت ماجىلىسىنە قاتىناستى. ول سوزىندە ورتالىقتان گۋاڭدۇڭنىڭ شياڭگاڭ، اۋمىنعا جاقىن، حۋاچياۋلار كوپ ەرەكشەلىگىنە نەگىزدەلىپ، ەرەكشە ساياسات بەرىپ، شىنجىن، جۋحاي، شانتوۋ سياقتى جەرلەردە ەكسپورت ونىمدەرىن مانەرلەۋ ءوڭىرىن قۇرۋدى ءۇمىت ەتتى. دىڭ شياۋپيڭ بۇل ويدى بارىنشا قولدادى. 


دىڭ شياۋپيڭ بىلاي دەدى: ءبىر بولىك جەردى ءبولىپ، ەرەكشە رايون دەپ اتاۋعا بولادى. شانشي-گانسۋ-نيڭشيا ەرەكشە رايون ەدى عوي! ورتالىقتا اقشا جوق بولسا، ساياسات بەرۋگە بولادى، وزدەرىڭ ىستەي بەرىڭدەر، تىڭنان جول اشىڭدار. 


پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ، مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ قايتا-قايتا اقىلداسۋى، دايىندالۋى ارقىلى 1979-جىلى 7-ايدىڭ 20-كۇنى شىنجىن قالاسىنىڭ شىكوۋ رايونىندا قوپارعىش دارىلەر جارىلىپ، تاۋدى كوشىرىپ تەڭىز تىندىرۋ، كەمەجاي جاساۋ ينجەنەرياسى باستالىپ كەتتى. 


عيماراتتىڭ ءبىر قاباتىن ەكى جارىم كۇندە سالىپ بولاتىن «شىنجىن جىلدامدىعى» اڭىزعا اينالدى. «ۋاقىت دەگەنىمىز-اقشا، ونىمدىلىك دەگەنىمىز-ءومىر» ۇرانى بۇكىل ەلگە تارالىپ، جۇرتتى ويعا باتىرىپ، جەلپىندىردى. 


دىڭ شياۋپيڭ جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ 12-كەزەكتى مەملەكەتتىڭ قۇرىلتايىنىڭ اشىلۋ سالتىندا ءسوز سويلەدى.


 دىڭ شياۋپيڭ بىلاي دەدى: «ءبىزدىڭ وسىزامانداندىرۋ قۇرىلىسىمىز ءسوزسىز جۇڭگونىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايىن شىعار ءتۇيىن ەتۋى كەرەك. ماركسيزمنىڭ جالپىعا بىردەي اقيقاتىن ەلىمىزدىڭ ناقتىلى جاعدايىمەن ۇشتاستىرىپ، ءوز جولىمىزبەن ءجۇرۋىمىز، جۇڭگوشا سوتسياليزم قۇرۋىمىز كەرەك، مىنە بۇل ءبىزدىڭ ۇزاق تاريحي تاجىريبەنى قورتىندىلاپ جاساعان نەگىزگى تۇجىرىمىمىز».


1984-جىلعى مەملەكەت مەرەكەسىندەگى اسكەري پارات


1984-جىلى 10-ايدىڭ 1-كۇنى تيان- انمىن الاڭىندا مەملەكەت مەرەكەسىنىڭ 35 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ سالتاناتتى سالتى بولدى، بۇل- رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدىڭ تابىستارىن كورسەتۋ ەدى.


شەرۋ قاتارىنداعى بەيجيڭ داشۋەسىنىڭ وقۋشىلارى وزدەرى جاساعان «سالەم شياۋپيڭ» دەگەن كەرمە تۋ شىعاردى.


وسى قاراپايىم دا ىقىلاستى سالەم-جۇڭگو حالىقىنىڭ دىڭ شياۋپيڭگە دەگەن جۇرەك تۇكپىرىنەن قايناپ شىققان قۇرمەتى؛ ول باسشىلىق ەتىپ باستاعان رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋ ۇلى ىستەرىن قولداپ، قورعاعانى.


كوكتەم تاسقىنى جوڭكىلىپ، كوكتەم سامالى ەسەدى.


بۇل رەفورمانىڭ كوكتەم تاسقىنى، ول بۋىرقانا اسپانعا شاپشىپ، تەگەۋرىندى تەبىنىن تانىتتى! مۇندا جۇڭگو حالىقىنىڭ سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى جۇزەگە اسىرۋ تاماشا ارمان-تىلەگى جاتىر، تاماشا بولاشاققا دەگەن تالپىنىسقا ەشقانداي نارسە بوگەت بولا المايدى، قاسقايىپ العا تارتا بەرەمىز!


    中央广播电视总台 央广网 版权所有